Page 20 - GALENIKA MEDICAL JOURNAL

faktorima . U skladu s tim su jasne potencijalne posledice gojaznosti . Nemlečna hrana se uvodi u jelovnik termin-
41
17
neadekvatnog prenatalnog razvoja, odnosno makrosemije, skog odojčeta u uzrastu od 4-6 meseci, a kod preterminskog
tj. porođajne težine > 4.000 g, uzrokovane nekontrolisanim onoliko kasnije koliko je ranije rođeno 42, 43 . Odojčetu se ne
gestacijskim dijabetesom ili prekomernim porastom težine dodaju šećer i so u hranu, niti se preporučuju voćni sokovi
u trudnoći, kao i mikrosomije, porođajne težine < 2.500 g, i zaslađeni čajevi . Zbog nedovoljne zrelosti digestivnog si-
44
zbog snižene feto-placentarne razmene 1, 10, 27-30 . Otuda, u stema, prisustvo biljnih vlakana u jelovniku odojčeta mora
slučajevima gde su prenatalni faktori rizika navedeni na ta- biti minimalno, tj. ispod 5 g dnevno .
45
beli 1 izmakli kontroli, ova grupa dece takođe iziskuje po-
sebnu pažnju usmerenu na prevenciju gojaznosti, prva zbog Dete uzrasta 1-3 godine treba da ima pet ravnopravnih
46
već formiranog fenotipa u tom smislu, a druga zbog tzv. obroka, dva mlečna, dva povrćna sa mesom i jedan voćni .
„štedljivog fenotipa” . Rođenje carskim rezom kao faktor ri- Dodatak soli i šećera u hranu mora biti kranje restriktivan,
10
44
zika za gojaznost se pripisuje nedostatku izloženosti crevnoj dok se unos voćnih sokova ograničava na 120 mL dnevno .
mikrobioti majke, ali tačan mehanizam ove povezanosti nije Poželjan unos biljnih vlakana za dete od 1-2 godine iznosi 5
45
jasan . g dnevno, a od 2-3 godine, 6 g dnevno .
31
Dakle, ishrana prilagođena optimalnim energetskim Pravilna ishrana deteta posle navršene treće godine
potrebama od najranijeg uzrasta i blagovremeno usvojene podrazumeva tri osnovna obroka i dve užine. Dodatak soli i
adekvatne navike u tom smislu čine osnovu prevencije go- šećera u hranu mora biti minimalan. Dozvoljen dnevni unos
jaznosti, kako tokom perioda rasta i razvoja, tako i nakon voćnih sokova za dete od 4-6 godina iznosi 120-180 mL, a
44
toga . Kalorijske potrebe se pokrivaju ugljenim hidratima i posle toga, ne iznad 240 mL . Prisustvo biljnih vlakana u
10
mastima, dok proteini imaju primarno gradivni karakter, od- hrani treba da bude 6 g + 1 g dnevno za svaku narednu go-
45
nosno katabolišu se samo u slučajevima ekscesivnog unosa. dinu .
Optimalne dnevne kalorijske potrebe deteta u prvoj godini Voćni napici, tj. zaslađeni proizvodi koji ne potiču od či-
iznose 100-110 kcal/kg, od 1-3 godine 100 kcal/kg, od 4-6 stog voća se ne savetuju deci .
47
godina 90 kcal/kg, od 7-10 godina 70 kcal/kg, od 11-14 godi-
na 50-55 kcal/kg i od 15-18 godina 40-45 kcal/kg . Optimal- Pored pravilne ishrane, bitno učešće u prevenciji goja-
32
no učešće proteina u ukupnoj kalorijskoj vrednosti hrane znosti ima favorizovanje odgovarajuće fizičke aktivnosti.
treba da iznosi 10-15% . Iako je višak proteina posredstvom U cilju toga, deci do 2 godine treba isključiti sve vidove se-
32
uključenja u katabolički put ugljenih hidrata i masti praćen dentarne zabave, uključujući televiziju i novije oblike elek-
relativno niskim kalorijskim prilivom, činjenica je da njihov tronske razonode ili komunikacije, a starijoj od 2 godine i
preteran unos indukuje lučenje hepatičnog, insulinu sličnog adolescentima ograničiti na 2 sata dnevno . Takođe, deci
48
hormona rasta 1 (Insulin-like growth factor 1), te na taj način od navršene druge godine se savetuje umerena ili intenziv-
dolazi do adipocitne proliferacije 33, 34 . Pored toga, oslobođe- nija fizička angažovanost u trajanju od najmanje 60 minuta
ne amino kiseline, bilo direktno ili transformisane u gluko- dnevno, mlađoj kroz igru, a starijoj u okviru sportskih aktiv-
zu, dovode do hiperinsulinemije i pratećeg povećanja nje- nosti .
48
govog anaboličkog efekta na metabolizam masti . Šećeri,
35
čiji dodatak standardnoj ishrani ne bi smeo biti veći od 5% Normalna dužina sna je takođe bitan činilac zdravlja, te
ukupnog kalorijskog unosa, kao i masti, poboljšavaju ukus u sklopu toga i adekvatne ishranjenosti 3, 49 . Prema preporuci
određenih vrsta namirnica, te u skladu s tim i njihov preobi- Američke akademije za medicinu spavanja, optimalna dnev-
lan unos 36-38 . Isti efekt ima i nekritično visok unos kuhinjske na potreba za snom deteta uzrasta od 4-12 meseci iznosi
soli . Suprotno tome, biljna vlakna dovode do osećaja sito- 12-16 sati, od 1-2 godine 11-14 sati, od 3-5 godina 10-13 sati,
39
sti . Sem toga, njihov optimalan unos ima i čitav niz drugih od 6-12 godina 9-12 sati i od 13-18 godina 8-10 sati, dok ne-
40
pozitivnih efekata na zdravlje. ophodna dužina spavanja za odojčad mlađu od 4 meseca,
zbog širokog spektra normalnih varijacija u trajanju i obras-
Dojenje, koje se savetuje do navršene druge godine, pa i cima spavanja, nije precizirana .
50
duže, karakteriše čitav niz prednosti, uključujući i prevenciju

Zaključak

Gojaznost je kompleksna, ozbiljna i teško lečiva bolest. Ključnu ulogu u prevenciji ovog patološkog
stanja i pratećih komplikacija ima formiranje i održavanje sklada između kalorijskog unosa i
optimalnih potreba tokom razvojnog perioda, posebno najranijeg. Sem blagovremenog usvajanja
navika vezanih za pravilnu ishranu, bitnu ulogu u prevenciji gojaznosti u dečjem i adolescentnom

dobu ima i uzrastu prilagođena umerena ili intenzivnija fizička aktivnost, a prema nekim
istraživanjima i optimalna dužina sna.

18 DOI: 10.5937/Galmed2412015R